گفتگوی مژده دقیقی با سودابه اشرفی

ماهي‌ها در شب مي‌خوابند، نوشتة سودابه اشرفي، دو جايزة ادبي را براي بهترين رمان سال 1384 از آن خود كرد، جايزة مهرگان ادب (پكا) و جايزة بنياد گلشيري. سودابه اشرفي تقريباً 22 سال است كه در ايران زندگي نمي‌كند؛ در لس‌آنجلسِ امريكا به كار كتابداري مشغول است. تحصيلاتش در رشتة روزنامه‌نگاري است. از 1369، با مجلة ادبي سيمرغ در خارج از كشور همكاري كرده و همزمان نوشتن داستان كوتاه را به‌طور حرفه‌اي آغاز كرده است. داستان‌هايش از همان سال‌ها در نشريات ادبي داخل ايران هم چاپ مي‌شد، اولين بار در دنياي سخن و بعد در آدينه و گردون و كارنامه و زنان و نشريات ديگر. اين روزها داستان‌ها و گفت‌وگوهايش را در سايت‌هاي ادبي دوات، قابيل، جن و پري و پيشخوان هم مي‌توان خواند. اشرفي اولين مجموعه‌داستانش را، با عنوان فردا مي‌بينمت، خودش در 1378 در خارج از ايران منتشر كرد كه چاپ جديدي از آن را انتشارات ورجاوند در نمايشگاه كتاب امسال عرضه مي‌كند. كتاب دومش، ماهي‌ها در شب مي‌خوابند، اخيراً در ايران منتشر شده است و درحال‌حاضر مجموعه‌داستان اتاقي خيالي را در دست چاپ دارد. داستاني كه عنوان اين مجموعه از آن گرفته شده، در 1383 جايزة بنياد هدايت را به‌دست آوردرمان ماهي‌ها در شب مي‌خوابند پاييز گذشته برندة دو جايزة ادبي شد: جايزة مهرگان ادب و جايزة‌ بنياد گلشيري. وقتي شنيديد كتابتان برنده شده، چه احساسي داشتيد؟
برايم خوشايند بود. پيش از اينكه براي خودم خوشحال باشم، از وجود اين جوايز در جامعة ادبي ايران خوشحالم. با تمام حرف و نقلي كه پشت سر اين جايزه‌هاست و رفتار گاهاً غيرحرفه‌اي، وجودشان بسيار لازم است. به‌هرحال، من چون خارج از كشور زندگي مي‌كنم، شانس اين را دارم كه از اين‌همه حاشيه دور بمانم و نگاه بيروني و پاكيزه‌تري به اين جريانات داشته باشم و مثبت‌تر فكر كنم. شبي كه جايزة بنياد گلشيري را مي‌دادند، در امريكا روز بود و من مشغول زندگي روزانه و روزمره. حوالي ساعت شروع مراسم، واقعا ً دلم گرفت و احساساتي شدم. دلم مي‌خواست اينجا باشم. امسال كتاب‌ دو نفر از نويسندگان خارج از كشور جايزه گرفت، يكي رمان شما و ديگري مجموعه داستان هتل ماركوپولو، نوشتة خسرو دوامي. به‌نظر شما، اين جوايز روي كار نويسندگان مهاجر تأثير مي‌گذارد؟
دلم مي‌خواهد خيلي خوشبين باشم و بگويم روي كار هر نويسنده‌اي تأثير مي‌گذارد، شايد روي كار نويسندة مهاجر بيشتر. براي بيشترِ ما نويسندگان خارج از كشور، دست‌كم براي آن دسته از ما كه به فارسي مي‌نويسيم، خيلي مهم است كه داخل ايران مخاطب داشته باشيم. توجه به هر كاري، به هر صورتي، به معناي بيشتر شناخته شدن اثر و در نتيجه گسترده شدن طيف مخاطب است. داشتن مخاطب يعني پيوند بيشتر و شوق بيشتر براي نوشتن. اما اميدوارم اين تأثير مثبت باشد و نويسنده ظرفيت داشته باشد و دستپاچه نشود. مي‌توانيد بگوييد نويسندة مهاجر بودن يعني چه؟
اين خيلي دغدغة ذهني من نيست. بستگي دارد اصولا ً چطور به نوشتن نگاه كني. مهم اين است كه خودت را نويسنده بداني، فارغ از جغرافيا و فرهنگ. نوشتن براي من يك علاقة شديد است. حتماً بايد حالم خوب باشد كه بنويسم. نوستالژي كشور مادر را ندارم. خودم را نويسنده مي‌دانم و خيلي به اينكه مهاجرم فكر نمي‌كنم. هرجا به من فرصت نوشتن بدهد، آنجا بستر من است. اما به‌هرحال مهاجرت واقعيتي است كه بيشترِ نويسنده‌هاي خارج از كشور از سودها و زيان‌هاي آن تأثير گرفته‌اند. از تجربه‌هاي شخصي خودم كه حركت كنم، نويسندة مهاجر بودن حكايت شمشير دولبه است، به‌خصوص اگر فقط به زبان مادري بنويسي. براي خودت و آشنايانت نويسنده‌اي، اما براي كشور ميزبان نيستي. با همة اينها، مهاجرت افق ديد نويسنده را گسترش مي‌دهد. آشنايي با فرهنگ‌هاي ديگر و قرار گرفتن در معرض ادبياتي ديگر دنياي نويسنده را وسيع‌تر مي‌كند. هيچ وقت سعي نكرديد به انگليسي بنويسيد يا خودتان داستان‌هايتان را ترجمه كنيد؟
چرا، سعي كردم. اتفاقاً داستان «اتاقي خيالي» را كه داستان ويژه‌اي است ـ به اين معنا كه در زبان اتفاق مي‌افتد نه در موضوع ـ ترجمه كردم و بد هم از آب در نيامد، اما انرژي زيادي از من گرفت. مهم نيست چقدر به زبان روزمره و حتي آكادميك غريبه تسلط داريد، براي نسل من كه در بيست‌و‌سه‌ چهارسالگي با زبان ديگر آشنا شده، اين تسلط هيچ‌وقت به اندازة تسلط به زبان مادري نيست. من وقتي به فارسي مي‌نويسم، ديگر فكر نمي‌كنم كه اين و آن واژه را كجا بايد بگذارم و اين جمله را چطور بايد بنويسم؛ زبان از ناخودآگاهم سرريز مي‌شود. اما وقتي مي‌خواهم به انگليسي بنويسم، حتماً بايد بخش آگاه ذهنم را سخت به كار بگيرم. ترجيح مي‌دهم اين انرژي را صرف خلاقيت كنم. اما اين هم مطلق نيست؛ شايد يك روز احساس ضرورت كنم كه ادبيات خاصي را به انگليسي بنويسم. غير از اين داستان، باز هم داستان‌هايتان ترجمه شده؟
بله، يكي از اولين داستان‌هايم، «دار قالي» از مجموعه داستان اولم، فردا مي‌بينمت، به انگليسي ترجمه شده، در كتابي به اسم In a Voice of Their Own كه شامل داستان‌هاي زنان نويسندة ايراني بعد از انقلاب است. داستان «كدام لحظه» از همين مجموعه هم به آلماني ترجمه شده. داستان‌‌هايتان معمولا ً كجا منتشر مي‌شود؟
در نشريات ادبي خارج از كشور و اين روزها بيشتر در سايت‌هاي ادبي، به‌خصوص سايت دوات. ترجيح نمي‌دهيد داستان‌هايتان در ايران چاپ شود؟
چرا، تا زماني كه فقط به فارسي مي‌نويسم و تا زماني كه مجبور نشده‌ام به سانسور تن بدهم، ترجيح مي‌دهم داستان‌هايم در ايران چاپ شود. امروز ايرانيان مهاجر در نقاط مختلفý دنيا جمعيت قابل‌توجهي هستند و بخش عمدة داستان‌هاي نويسندگان مهاجر بازتاب زندگي و مشكلات اين عده است. اين جمعيت ايراني مهاجر، كه كم‌وبيش با آن در تماس هستيد،‌ چه واكنشي به كار شما نشان مي‌دهد؟
راستش را بخواهيد، من و، تا آنجا كه مي‌دانم، بيشترِ ‌ما نويسندگان خارج از كشور در ميان ايرانيان مهاجر دنبال مخاطب نمي‌گرديم. كتاب‌هايمان را بيشتر خودمان، يعني اهل قلم، ‌مي‌خوانيم. بخش عمدة جامعة مهاجر ايراني مصداق همان مشت نمونة خروار است. قصد توهين ندارم، ولي آنها هم جزء كتاب‌نخوان‌ها هستند. بعيد مي‌دانم خارج از جامعة ادبي مهاجران اصلا ً اسم مرا هم شنيده باشند. وقتي ما كتاب‌هايمان را پخش مي‌كنيم، كتابفروشي‌هاي خارج از كشور شايد بيشتر از ده نسخه از ما نگيرند. و يك سال بعد كه مراجعه مي‌كنيم، شايد پنج شش تا از همان ده نسخه هم مانده باشد. نويسندة مهاجر ايراني معمولا ً با واقعيت امروز جامعة ايران تماس ندارد. يا از گذشته تغذيه مي‌كند ـ مثل همين رمان شما ـ يا دربارة تجربة زندگي در مهاجرت مي‌نويسد. تصويري كه از ايران در ذهن دارد با واقعيت امروز جامعه تطبيق نمي‌كند. اين مسئله گاهي ارتباط برقرار كردن با خوانندة ايراني را دشوار مي‌كند. به‌نظر شما، چطور مي‌توان اين مشكل را حل كرد؟
البته اين يك بحث تكنيكي است. وقتي نويسنده هدف مشخصي از نوشتن داستان در بستر خاصي دارد و لازم است جزئيات اثر با واقعيات روز آن بستر مطابقت داشته باشد، از يكي از اصل‌هاي مهم در نوشتن رمان، يعني تحقيق، پيروي مي‌كند. اين ديگر فقط به نويسندة مهاجر ختم نمي‌شود. حتي نويسندة خارجي هم مي‌تواند و بايد در مورد واقعيات روزمرة جامعه تحقيق كند. اين مشكل را مي‌شود به‌راحتي با حفظ تماس و سفر و حتي زندگي كوتاه‌مدت حل كرد. اگر من در رمانم از گذشته تغذيه كرده‌ام، بي‌دليل نبوده؛ قصة من در گذشته نقل مي‌شود. ذات رمان ماهي‌ها در شب مي‌خوابند نقد يك گذشته در شكل كلي آن است و من به اين گذشتة كل احاطة كامل داشته‌ام. منظور من بيشتر نوع تفكر و ديد كلي نسبت به جامعه بود.ý شما وقتي بيست يا سي سال پيش جامعه‌اي را ترك كرده‌ايد،‌ طبعاً‌ با فضاي امروز آن آشنا نيستيد، ‌بخصوص جامعه‌اي كه اين‌قدر دستخوش تغيير و تحول است.
من شخصاً از قضاوت خودم حركت مي‌كنم. بله، حالا كه بعد از بيست‌و‌چند سال به ايران برگشته‌ام و اين‌همه تغيير را در روحيه و رفتار و فرهنگ مردم مي‌بينم، حتماً اين خطر را نخواهم كرد كه از نگاه يك ايراني در داخل ايران بنويسم. حتماً زاوية ديد و شخصيت‌هايي را براي قصه‌ام انتخاب خواهم كرد كه تحولات دروني‌شان را لمس كرده و شناخته باشم. از شما، غير از داستان‌هاي پراكنده در مطبوعات، فقط رمان ماهي‌ها در شب مي‌خوابند و مجموعه داستان فردا مي‌بينمت چاپ شده. اصولا ً‌ كم‌كار هستيد يا در چاپ داستان‌هايتان وسواس داريد؟
فكر نمي‌كنم كم‌كار باشم، ولي پركار هم نيستم. همان‌طور كه شما در اينجا مشكلات و درگيري‌هاي زندگي روزمره را داريد، ما هم داريم، بخصوص كه به جامعة ديگري رفته‌ايم و بايد خودمان را با خيلي چيزها وفق بدهيم. البته من وسواس زيادي هم دارم. درست است كه دو كتاب بيشتر چاپ نكرده‌ام، ولي يك مجموعه داستان آمادة چاپ هم دارم كه دو سه سال است در ايران بلاتكليف مانده. مقداري هم ترجمه كرده‌ام، داستان‌هايي هم در دست نوشتن دارم، ولي ادعاي پركاري هم ندارم. كار اصلي شما نوشتن نيست. مي‌توانيد بگوييد نوشتن چه نقشي در زندگي‌تان دارد؟
كار اصلي من هم نوشتن هست هم نيست. در واقع، نوشتن دغدغة دائمي زندگي من است، ولي نمي‌توانم تمام‌وقت بنويسم، چون بايد كار كنم و زندگي‌ام را بچرخانم. خوشبختانه در كتابخانه كار مي‌كنم و دسترسي زياد به داستان و رمان و تحقيق و هر جور متني كه بخواهم دارم. در واقع، شايد شانس آورده‌ام كه مي‌توانم از صبح تا شب به نوشتن فكر كنم. اگر اين توضيح كافي باشد، امروز من ديگر تصويري از وجود خودم منهاي نوشتن ندارم. رمان ماهي‌ها در شب مي‌خوابند فضايي بسيار صميمي دارد. تصويرهاي به‌قدري ملموس است كه به تجربه‌هاي زيسته شباهت پيدا مي‌كند. از وقايع و جريان‌هاي اجتماعي هم در اين كتاب زياد استفاده كرده‌ايد. اين رمان چقدر بر واقعيت استوار است؟
خيلي زياد و خيلي كم. مهم اين است كه شما آن را باور كرده‌ايد. راوي يا همه چيز را آن‌طور كه ديده نقل كرده و شما تعجب نكرده‌ايد، يا همه را تخيل كرده و دروغ گفته اما شما باور كرده‌ايد. به‌هرحال، اين وقايع آن‌قدر واقعي هستند كه ممكن است در زندگي هر كسي اتفاق افتاده باشند. همين است كه رمان را واقعي مي‌كند، نه اينكه واقعاً‌ اين اتفاق‌ها براي طلايه يا ساير شخصيت‌ها افتاده باشد. در لايه‌هاي متعدد اين داستان، كه تا انتهاي كتاب به‌تدريج باز مي‌شود، خواننده غيرمستقيم در جريان آنچه بر طلايه و خانواده‌اش گذشته قرار مي‌گيرد. اين جريان آرام اطلاعات تا پايان رمان ادامه دارد و، با پايان گرفتن آن، رمان هم تمام مي‌شود. از ابتدا چنين ساختي در ذهن داشتيد؟
نه. راستش را بخواهيد، من ايدة پيام تلفني برادر را داشتم و از همان‌جا شروع كردم. طلايه را در ذهن خودم مجسم كردم و بعد براي چند روزي رفتم لا‌به‌لاي پيچيدگي‌هاي ذهنش. شغل طلايه ساختن فيلم مستند است. نمي‌دانم اينها كه تعريف مي‌كند واقعاً همان چيزهايي است كه بر او و خانواده‌اش گذشته يا آنها را بازسازي كرده. نمي‌دانم مرا هم گول زده است يا نه. طلايه ازý گذشته‌اي پرتلاطم فرار كرده و با پيام‌هاي تلفني برادرش علي دوباره به اين گذشته پرتاب مي‌شود. رمان تماماً‌ در اين گذشته جريان دارد، ولي ما فقط تكه‌هايي از آن را مي‌بينيم. شخصيت طلايه هم در ساية اين گذشته شكل مي‌گيرد؛ بايد او را از روي همين تكه‌ها بسازيم.
كاملاً‌ درست است. من آموزش‌هاي داستان‌نويسي‌ام را از ادبيات غرب گرفته‌ام. تحت تأثير ادبيات مينيمال هستم. كم‌گويي و مشاركت دادن خواننده سبك و روش من شده است. البته مي‌دانم كه قدرتم بيشتر در داستان كوتاه است. در اينجا هم فقط قصد داشتم بخشي از شخصيت طلايه را در مدت زماني محدود و در محدودة واكنشي آني نسبت به آن پيام‌هاي تلفني بسازم. اين را خودم هم بعد از تمام شدن كار فهميدم. پرداختن شخصيت تمام و كمال طلايه هدفم نبوده. اين را هم نبايد فراموش كرد كه ما بيشتر آن‌طور هستيم كه مي‌نويسيم و آن‌طور مي‌نويسيم كه هستيم. خواننده وقتيý تكه‌هاي زندگي طلايه را به هم مي‌چسباند، شخصيتي در ذهنش شكل مي‌گيرد كه منفعل نيست. اين منفعل نبودن را در مادر هم مي‌بينيم. فرنگيس، در عين آنكه زن سنتي و متحمل ايراني است، عصيانگر هم هست. عصيان او را مثلاً آنجا مي‌بينيم كه طلايه را از خودش دور مي‌كند تا به سرنوشت او دچار نشود.
شخصيت فرنگيس در اين رمان به شخصيتي اصلي و دوست‌داشتني تبديل شده. خيلي‌ها دوستش دارند. به آرزوهاي آدم‌ها، به‌ويژه زن‌ها، جواب مي‌دهد. زير بار نمي‌رود. متفاوت است. زندگي را دوست دارد و براي بهتر شدنش تلاش مي‌كند. اين همان چيزي است كه بيشترِ‌ ما مي‌خواهيم باشيم، حتي اگر به آن آگاه نباشيم. فرنگيس در جامعه‌اي عقب‌افتاده، بي‌آنكه بداند، به مدرنيته رسيده. براي همه حقي قائل است. ناخودآگاه به حق و حقوق خودش واقف است، حتي به حق و حقوق جنسي‌اش. دوستي خواهرانة فرنگيس و زن همسايه از نقاط قوت رمان است.ý ديالوگ‌هاي اين دو زن در صحنه‌هايي مثل صحنة پرالتهابِ فرودگاه، با اينكه گاهي حالت جر و بحث پيدا مي‌كند، صميميت اين دو نفر را مي‌رساند.
فكر مي‌كنم اين دوستي خواهرانه و گاه فراتر، بي‌آنكه به شعار تبديل شود، حس و درك اين دو زن از يكديگر است بدون آنكه خيلي از حرف‌ها به زبان بيايد. وقتي صحنة گفت‌وگوي اين دو و شوخي‌هايشان را مي‌نوشتم، متوجه نبودم كه در يك پاراگراف فضايي را در زندگي زنان در جوامع بسته‌اي مثل جامعة خودمان ترسيم مي‌كنم كه پر از سركوب است. دقيقاً آنجا كه فشار بيشتر است، اين فضا نمود بيشتري پيدا مي‌كند. فرهنگ اين دسته پيچيدگي‌ها و آگاهي‌هاي زن‌هاي به‌اصطلاح مدرن را ندارد. اميال سركوب‌شده را در شوخي‌هاي ركيك فرياد مي‌زند. تقريباً هيچ‌كدام از شخصيت‌هاي اين رمان، غير از فرنگيس، ساختهý نمي‌شوند. حضور خشن و مستبد پدر، با اينكه به القاي فضاي پرتنش خانه كمك مي‌كند، بسيار كمرنگ است. به علي و امير هم فقط اشاره مي‌شود. چرا اين شخصيت‌ها غالباً در سايه‌اند؟
اين كار آگاهانه بود. فراموش نكنيد كه اين رمان يك راوي بيشتر ندارد؛ راوي‌اي كه گذشته را از زبان چند شخصيت نقل مي‌كند. در آن ساعت‌هايي كه پيام‌هاي تلفني ذهنش را مختل كرده، آشفته و مضطرب است و فكر مي‌كند. چيزهايي را به ياد مي‌آورد. گاه اين‌طور به ياد مي‌آورد، گاه آن‌طور. او فقط به مشتي خاطره دسترسي دارد و مي‌تواند بر مبناي احساسات كنوني‌اش عمل كند. گاهي پدرش را «پدر» خطاب مي‌كند و گاهي يك‌باره از ذهن فرنگيس «شوهر» خطابش مي‌كند. اين براي طلايه به ساختن مستندي داستاني مي‌ماند كه وقت و بودجة چنداني هم براي ساختنش ندارد. بارِý ساختن فضاي اين رمان تا حد زيادي روي دوش فرنگيس است و طبعاً به سمت فضاي زنانه گرايش پيدا مي‌كند و در طول داستان به بسياري از مسائل زنان اشاره مي‌شود. به‌نظر خودتان، اين رمان اساساً‌ رماني فمينيستي است؟
نمي‌دانم، اسمش را هرچه مي‌خواهيد بگذاريد. من شخصاً سال‌هاست كه قدرت ايسم‌پذيري‌‌ام تقريباً صفر شده. خيلي‌ها بعد از خواندن ماهي‌ها... گفته‌اند كه رماني «فمينيستي» خوانده‌اند. براي من آزادي انسان مهم است. مردي كه آزاد نباشد، نمي‌تواند حقوق زنِ كناري و روبه‌رويي‌اش را تشخيص بدهد. رعايت حق ديگران يك كار جمعي است كه به فرديت منجر مي‌شود. وقتي در جامعه‌اي فرديت به رسميت شناخته شد، خواه‌ناخواه و خودبه‌خود شامل همه مي‌شود. هر وقت حقي به‌عنوان زن از من ناديده گرفته مي‌شود، نگاه مي‌كنم ببينم آن آدم خودش فرديت دارد يا نه. البته در جوامعي مثل جامعة ما خيلي طبيعي ا‌ست كه يكي از دغدغه‌هاي اصلي زن كسب حقوقش باشد و طبعاً نويسندة زنِ اين جامعه گرفته‌هايش، مشاهداتش و آگاهي‌هايش در ادبياتش نمايان مي‌شود. دست‌كم در اين رمان بخشي از زندگي زنانة اين جامعه به‌طور طبيعي به نمايش درآمده است. من شخصاً‌ گاهي با پيچيدگي‌هاي اين رمان مشكل داشتم و نمي‌توانستم داستان را دنبال كنم. احساس مي‌كنم اين ابهام بيشتر در سطح زبان بود، در نقل ديالوگ‌ها، در استفاده از ضمير به جاي نام شخصيت. اين ابهام آگاهانه ايجاد شده بود؟
چيزي كه شما اسمش را پيچيدگي مي‌‌گذاريد، براي من اجراي سبك در زبان است. فكر مي‌كنم اگر موفقيتي در روايت اين قصه وجود داشته، در تبعيت از اصلِ «كمتر گفتن بيشتر گفتن است» ـ يا همان “Less is more” ـ بوده. اين كار عمدتاً با زبان امكان‌پذير است و در سبك نوشتن من ديگر دروني شده و جا افتاده و بخش اجتناب‌ناپذيري از كارم است. در بيشترِ داستان‌هاي من، شخصيت، فضاسازي، و زبان و نثر با هم ارتباط تنگاتنگ دارند. يكي را فداي ديگري نمي‌كنم. مثلاً در داستان «اتاقي خيالي»، زبان محور اصلي روايت است و موضوع، با تمام كليشه‌اي بودنش، در دل اين زبان دوباره قابل روايت شده و از خطر خسته‌كننده بودن نجات پيدا كرده.رمان ماهي‌ها ...، در عين اينكه زوال خانواده‌اي را در بستر حوادثي شخصي، اجتماعي و سياسي نشان مي‌دهد،‌ خواننده را به نجات اين خانواده هدايت مي‌كند. از عشق به معناي روزمره‌اش نمي‌گويد، اما مي‌تواند آن روي سكه باشد. سؤالي فلسفي را مطرح مي‌كند و همة جواب‌ها را زير سؤال مي‌برد. درعين‌حال،‌ داستان ساده‌اي را روايت مي‌كند. كوتاهيِ رمان خوانندة جدي را درگير نانوشته‌ها مي‌كند. اين سبك نوشتن من است، پيچيدگي ندارد، اما فشردگي چرا. به دروني شدنِý مينيماليسم در كارتان اشاره كرديد. اين دروني شدن را در كار نويسنده‌هاي داخل ايران هم مي‌بينيد؟
ببينيد، ادبيات يك جامعه خيلي جدا از بقية عناصر آن جامعه نيست. چيزي كه در روند ادبيات داستاني ايران مرا نگران مي‌كند ـ البته بيشتر در كار مردهاي نويسنده ـ يك‌جور پيچيده‌نويسي و پست‌مدرنيسمِ من‌در‌آوردي است. يك‌جور نشئگي و پرگويي ا‌ست انگار، به‌جاي سبك. ما هنوز مدرنيسم را دروني نكرده‌ايم، حتي هنوز در يك جامعة مدرن زندگي نمي‌كنيم. يا شايد از مدرنيته تنها استفادة صوري و ابزاري مي‌كنيم. فقط سمبل‌هايي از آن را داريم و بيشتر ادايش را درمي‌آوريم. با اين توصيف،‌ چطور مي‌توانيم درك درستي از پست‌مدرن داشته باشيم؟ اصلاً چند اثر پست‌مدرن در ايران ترجمه شده؟ چه مانيفستي دارد؟ چطور است كه بعضي از نويسندگان غرب، كه عنوان پست‌مدرن را يدك مي‌كشند، خودشان از به‌كار گرفتن اين تعبير دوري مي‌كنند؟ در ادبيات ما هم، مثل ترافيك تهران، هرج‌ومرج و افسارگسيختگي به‌وجود آمده. به چيزي نو، سيال،‌ ماندني و حتي فقط لذت‌بخش تبديل نشده. هنوز هم آثاري كه به خواندنشان مي‌ارزد همان سبك‌هاي فهميده‌شدة سابق است. پس نمي‌توانيم شكايت كنيم كه مخاطب نداريم. ما خودمان هم تحمل خواندن كتاب‌هاي خودمان را نداريم، چه رسد به جامعة كتاب‌نخوان. اهميت قصة خوب براي روايت كردن كمتر از اهميت فرم نيست. ويژگي نويسنده‌هاي پست‌مدرن سال‌هاي شصت امريكا فقط در پست‌مدرن بودن سبك نوشتاري‌شان نيست، در نگاه پست‌مدرنشان به زندگي است، در ديدن موقعيت‌هاي پست‌مدرن است. امروز كاروِري نوشتن فقط در سبك نيست؛ در نگاه «كاروِري» هم هست. وگرنه مينيماليسم از افسانه‌هاي ازوپ وجود داشته تا چخوف و همينگوي و تا امروز. اما مي‌توان به همان اندازه از بلندي يا ماكسيماليسمِ كار ماركز لذت برد كه از مينيماليسمِ كارِ بكت. منظورم اين است كه ادبيات يك زنجيره است و همة حلقه‌هاي اين زنجيره بايد دروني شود. تقليد صوري از يك سبك راه به جايي نمي‌برد. جابه‌جا كردن فعل‌ها موقعيت‌ها را پست‌مدرن نمي‌كند. شايد شما، به‌عنوان كسي كه از بيرون نگاه مي‌كند، بهتر بتوانيد معضلات امروز جامعة ادبي ما را تشخيص بدهيد. به‌نظرتان، درحال‌حاضر معضل عمدة اين جامعه چيست؟
متأسفانه، آن‌قدر كه اين جامعه حاشيه و علف هرز دارد، حاصل ندارد. منظورم اين است كه در كار ادبيِ عده‌اي از ما ـ نه همه ـ مسائل شخصي بيش از آنكه بايد نقش دارد. گروهي از ما مثل قبيله عمل مي‌كند. انگار يك زندگي جمعي و گروهي وجود دارد كه باعث مي‌شود بيش و پيش از آنكه به ادبيات پرداخته شود، به حاشيه پرداخته شود، به مسائلي كه هيچ ربطي به ادبيات ندارند: دعواها يا دوستي‌هاي شخصي، لابي‌هاي ثبت‌نشده و يارگيري‌هاي پنهان و... و بعد نفي نويسندگان نسل قبل به جرم كهنه بودن. يادمان مي‌رود آنها بودند كه راه ما را باز كردند.مسئلة ديگر اين است كه گاهي برخي از ما فراموش مي‌كنيم براي استاد و معلم و داور شدن بايد به اندازة كافي مايه داشته باشيم. چرا اينجا از غربي‌ها تقليد نمي‌كنيم؟ هيچ ‌جاي غرب من نديده‌ام نويسنده‌اي خودش شخصاً بي‌هيچ حساب و كتاب و معياري كلاس داستان‌نويسي راه بيندازد. با چاپ يكي دو كتا;ب و گرفتن يك جايزه يا دعوتي از اين انجمن و آن نشست، الزاماً استاد داستان‌نويسي نمي‌شويم. وجود كلاس‌هاي داستان‌نويسي فراوان، بيشتر از آنكه موجب تربيت نويسنده شده باشد، باعث خودبزرگ‌بيني استاد شده. خلاصه هيچ چيز سر جاي خودش نيست، والاّ در غرب، هم داستان و رمان مبتذل هست هم ادبيات پرفروش و هم ادبيات جدي و استخوان‌دار. همه جاي خودشان را دارند و هيچ ژانري ژانر ديگر را نفي نمي‌كند. ساده‌تر بگويم، توليد ادبيات واقعاً‌ بيشتر از حرف آن است. فكر مي‌كنيد چطور مي‌شود از اين بن‌بست بيرون آمد؟
اين بحث باز هم برمي‌گردد به نظام آموزش و پرورش. ادبيات بايد بخش مهمي از نظام آموزشي كشور باشد تا استعدادها از كودكي كشف شود و پرورش پيدا كند. يعني همان تلاشي كه منِ نويسندة صاحبِ دو كتاب در كلاس‌هاي داستان‌نويسي براي كشف استعداد و آموزش انجام مي‌دهم، بايد در مدرسه‌ها صورت بگيرد. ادبيات كلاسيك ايران و جهان بايد در مدرسه‌ها تدريس شود. نقد ادبي بايد يكي از متون درسي باشد. ترجمه‌ها بايد زير نظر يك نهاد انجام شود و كنترل‌شده باشد. ادبيات كودكان بايد ترجمه شود. ادبيات بايد از وضعيت قبيله‌اي و جدا از بقية جامعه بيرون بيايد و دموكراسي ادبي وجود داشته باشد. آن‌قدر كتابِ خواندني با سبك‌هاي متفاوت وجود داشته باشد كه ادبيات از اين دايرة بستة متعلق به عده‌اي خاص بيرون بيايد. به اين ترتيب، نظمي براي كشف استعدادها برقرار مي‌شود. در سال‌هاي اخير، شاهد ترجمه و چاپ‌ برخي آثار ادبيات معاصر ايران بهý انگليسي و زبان‌هاي ديگر بوده‌ايم، بخصوص آثار نويسنده‌هاي زن. اين كتاب‌ها چقدر براي مخاطب امريكايي جذابيت داشته و با چه عكس‌العمل‌هايي روبه‌رو شده؟
بعد از يازده‌ سپتامبر، كتاب‌هايي كه از ادبيات ايران و افغانستان در امريكا منتشر شد، به‌دليل كنجكاوي غربي‌ها نسبت به اسلام و فرهنگ اين دو كشور، تيراژهاي بسيار بالا داشته. حتي كتاب‌هاي اطلاعاتيِ مذهبي و قرآن تقاضا و فروش بالايي داشته. درونماية اين كتاب‌ها تقريباً سياسي بوده و بيشتر كنجكاوي مردم غرب را ارضا كرده. اين مسئله هنوز نمي‌تواند معيار سنجش ادبي باشد. بايد صبر كرد و ديد. به‌دليل شغلم، مي‌توانم با اطمينان بگويم كه رمان‌ها و مجموعه‌داستان‌هاي ما برد زيادي نداشته. فقط سه كتاب هست كه خواننده‌ها خيلي از آنها استقبال كرده‌اند و حتماً‌ خودتان هم خبرش را شنيده‌ايد: لوليتاخواني در تهران نوشتة آذر نفيسي، پرسپوليس نوشتة مرجان ساتراپي كه رمان مصور است، و خنده‌دار در فارسي نوشتة فيروزه جزايري دوماس. اين كتاب اخيراً با عنوان عطر سنبل، عطر كاج به فارسي هم ترجمه شده. به‌نظر شما، اين كتاب‌ها‌ چرا براي خوانندة غربي جذاب‌اند؟
من در مورد اين سه كتاب ارزش‌گذاري ادبي نمي‌كنم؛ جنبة سياسي و طنز اين كتاب‌هاست كه آنها را براي خوانندة غربي جذاب مي‌كند. شايد برايتان جالب باشد كه بدانيد كتاب خانم نفيسي عده‌اي را حتي ناباكف‌خوان كرد. مي‌ديدم كساني كه لوليتاخواني را امانت مي‌گيرند، بعداً مي‌آيند دنبال لوليتا و كتاب‌هاي ديگر ناباكف. سؤال آخر. در رمان ماهي‌ها... همه چيز، دست‌كم در چاپ اولش كه من ديده‌ام، از اجرايي بسيار غيرحرفه‌اي خبر مي‌دهد. از نوشتة پشت جلد گرفته كه تقريباً‌ هيچ ربطي به اين رمان ندارد، تا غلط‌هاي چاپي متعدد كه گاهي مخل خواندن است، يا خط‌هايي كه زير بعضي جمله‌ها كشيده‌اند و موقع چاپ فراموش كرده‌اند پاك كنند. چقدر از اين مسائل تقصير شما بود؟
هيچ‌قدرش. شايد بزرگ‌ترين تقصير من دوري بود. وقتي به ما خبر مي‌دهند كه كتابتان بدون سانسور مجوز گرفته، خوشحال مي‌شويم ـ خوشحالي‌هاي سادة نويسندة ايراني! ـ و مسائل تكنيكي چاپ كتاب را فراموش مي‌كنيم. متأسفانه من نسخة آخر را براي بازخواني نه در چاپ اول دريافت كردم نه در چاپ دوم، و فقط، مثل شما، كتاب چاپ‌شده را ديدم. دخالتي در كارهاي اجرايي‌اش نداشتم. اما در چاپ سوم از ناشرم خواهش كردم تا آنجا كه ممكن است تغييرات لازم را در متن بدهد، بخصوص در مورد غلط‌گيري و نوشتة نامناسب پشت جلد؛ و چاپ سوم كتاب بهتر از آب درآمد. اين هم از مضرات دور بودن است ديگر، چه مي‌شود كرد؟ حالا بايد شكرگزار باشم كه اين كتاب اين‌قدر توجه جلب كرد كه به دادش برسند.
مژده دقيقي

یک شب عاشقانه

نوشته ی كورت وونه‏گات

به فارسی: جواد رسولى

براى عشاق جوان، مهتاب چيز دلچسبى است، بخصوص براى زن‏ها كه انگار هيچ وقت از تماشايش خسته نمى‏شوند؛ ولى وقتى يك مرد سنش بالاتر مى‏رود معمولاً اين طور فكر مى‏كند كه مهتاب با آن نور سرد و كمرنگش خيلى هم باعث دلخوشى نمى‏شود. ترلى ويتمن هم همين طور فكر مى‏كرد. ترلى لباس خواب پوشيده بود و پشت پنجره اتاق خواب منتظر ايستاده بود تا دخترش نانسى برگردد خانه.او مردى مهربان، درشت هيكل و خوش تيپ بود. قيافه‏اش مثل صورت يك پادشاه باشكوه بود. اما در واقع شغلش نگهبانى از پاركينگ كارخانه رينبِك آبراسيوز بود. باتومش، اسلحه‏اش، فشنگ‏هايش، و دستبندش روى يك صندلى كنار تخت افتاده بود. ترلى كمى گيج و ناراحت بود.همسرش، ميلى توى تخت دراز كشيده بود. تقريباً براى اولين بار از زمان ماه عسل سه روزه‏شان در سال 1936 تا به حال موهايش را فر نداده بود. موهايش ريخته بود روى بالش. اين طورى جوان و دل‏نشين و رازآلود به نظر مى‏آمد. براى سال‏ها توى آن رختخواب هيچ كدامشان رازآلود به نظر نيامده بودند. ميلى چشم‏هايش را باز كرد و به ماه خيره شد. حالتش جورى بود كه لج ترلى را درمى‏آورد. ميلى اصلاً درباره اين مسئله كه ممكن است اين وقت شب، زير نور مهتاب، چه اتفاقى براى نانسى رخ داده باشد، نگران نشده بود. ميلى حتى بدون فكر كردن به اين قضيه خوابش برده بود. بعد بيدار شده و چند لحظه به ماه نگاه كرده بود و لابد افكار مهمى توى سرش بوده كه البته آنها را به ترلى نگفته بود و دوباره خوابش برده بود. ترلى گفت: »بيدارى؟«ميلى گفت:»هوم؟«- »تصميم گرفتى بيدار شى؟«ميلى خواب آلود گفت: »بيدار بودم«. صدايش شبيه دخترها شده بود.ترلى گفت: »فكر مى‏كنى بيدار بودى؟«- »ممكنه بدون اينكه بفهمم خوابم برده باشد.«ترلى گفت: »يك ساعته كه انگار دارى چوب اره مى‏كنى.«داشت صداى نفس كشيدن ميلى را برايش گوش‏خراش جلوه مى‏داد تا بيشتر هوشيارش كند. مى‏خواست كاملاً از خواب بيدارش كند تا به جاى نگاه كردن به ماه با او حرف بزند. معلوم است وقتى كه خواب بوده، صداى اره كردن درنمى‏آورده. زمانى او هم خيلى زيبا بوده و هم آرام.آن موقع ميلى زيباترين دختر شهر كوچكشان بود. حالا دخترشان جاى مادرش را گرفته بود. ترلى گفت: »برام مهم نيست كه اعتراف كنم خيلى نگرانم«ميلى گفت: »عزيزم! اونا حالشان خوبه، اونا عقلشون مى‏رسه، ديگه بچه كه نيستن«ترلى گفت: »مى‏خواى تضمين كنى كه امكان نداره اونا توى گودالى، چيزى با ماشين چپ كرده باشن؟«اين حرف خواب را كاملاً از سر ميلى پراند. توى تخت نشست و اخم كرد. »تو واقعاً فكر مى‏كنى...«ترلى گفت: »من واقعاً فكر مى‏كنم! اون پسره به من قول شرف داد كه تا دو ساعت قبل برش مى‏گردونه خونه.«ميلى ملحفه را كنار زد. حالا پاهاى لختش نزديك هم روى كف اتاق بودند. گفت: »خيله خب، ببخشيد. من الان بيدارم. نگران هم هستم.«ترلى گفت: »در مورد اين تأخير« پشتش را به ميلى كرد و براى آنكه به نگاه‏هاى مسئولانه‏اش از پنجره تأثير بيش‏ترى بخشد، پاهاى گنده‏اش را گذاشت روى رادياتور شوفاژ.ميلى گفت: »ما، نگرانيم ولى فقط قراره منتظر بمونيم؟«ترلى گفت: »پيشنهادت چيه؟ اگه منظورت اينه كه با پليس تماس بگيرم تا تصادف‏هاى امشب رو چك كنند؛ تمام اين كارها رو با جزئيات بيشترى، وقتى انجام دادم كه داشتى چوب اره مى‏كردى.«ميلى با صداى ضعيفى پرسيد: »هيچ تصادفى نشده بود؟«ترلى گفت: »هيج تصادفى كه ازش با خبر شده باشند.«- »خب اين - اين - يك كمى اميدواركننده است«ترلى گفت: براى تو ممكنه، ولى براى من نه!. به طرفش برگشت و ديد حالا به اندازه كافى بيدار هست كه حرف‏هايش را خوب بشنود، حرف هايى كه مدت‏ها بود مى‏خواست بگويد:»منو ببخش كه اين طورى حرف مى‏زنم، ولى به نظرم تو با اين قضيه طورى برخورد مى‏كنى، انگار اين چيز مقدسيه. رفتارت جوريه كه انگار بيرون بودنِ دخترمون با اون جوون پول‏دارِ زبر و زرنگ توى ماشين سيصد اسب بخارش يكى از بزرگ‏ترين اتفاقاتى‏يه كه توى زندگى‏مون افتاده.«ميلى بلند شد. متعجب و رنجيده زمزمه كرد: »مقدس؟، من؟«»خب موهايت را ريختى دور سرت، مگه نه؟ لابد براى اين كه وقتى رسوندش خونه، اگر اتفاقاً چشمش به تو افتاد؛ به نظرش خوش قيافه بيايى، ها؟«ميلى لبش را گاز گرفت. گفت: »من فقط فكر كردم اگر قرار باشه دعوا يا بگومگويى پيش بياد، با موهاى فر زده‏ام وضعيت رو بدتر نكنم«ترلى گفت: »تو فكر مى‏كنى دعوايى پيش بياد، مگه نه؟«ميلى رفت طرفش، آرام‏نوازشش كرد. »تو رئيس خانواده‏اى. تو يعنى تو، هر كارى كه فكر مى‏كنى درسته انجام مى‏دى، فكر نمى‏كنم اين جورى خوب باشه؛ يعنى منصفانه نيست. واقعاً دارم تا اون جايى كه مى‏تونم به اين فكر مى‏كنم كه چكار مى‏شه كرد؟«ترلى پرسيد: »مثل چى؟«ميلى گفت: »چرا به پدرش زنگ نمى‏زنى؟، شايد بدونه اونا كجان يا برنامه‏شون چى بوده؟«اين پيشنهاد به‏نظر ترلى جالب آمد. او هميشه سعى مى‏كرد روى ميلى نفوذ داشته باشد، اما حالا احساس مى‏كرد هيچ تسلطى بر خانه، اتاق يا حتى پاهاى كوچك زنش ندارد. گفت: »عالى بود!« كلماتش با صداى بلند ادا شدند ولى مثل صداى طبل تو خالى بودند.ميلى گفت: »چرا كه نه؟«ترلى نمى‏توانست بيش از اين به صورت زنش نگاه كند. دوباره شروع كرد از پنجره بيرون را نگاه كردن. به مهتابِ آن بيرون گفت: »واقعاً بى‏نظيره، خودِ روست. ال. سى. ريبنك از تختش بيرون بياد. الو - ال سى؟ من تى. دبليو. اَم. مى‏دونى پسرت داره با دختر من چه غلطى مى‏كنه؟«. ترلى خنده تلخى كرد.به‏نظر مى‏آمد ميلى نمى‏فهمد. گفت: »تو كاملاً حق دارى به اون يا هر كس ديگه‏اى زنگ نزنى. منظورم اينه كه اين وقت شب همه برابر و آزادند.«ترلى گفت: »براى خودت يك حرف مى‏زنى!« با يك جور لحن اغراق شده ادامه داد: » شايد تو و ال. سى ريبنك زمانى آزاد و برابر بوده‏ايد ولى من هيچ وقت اين طور نبودم و به علاوه، هيچ وقت هم قرار نبوده كه باشم«.ميلى گفت: »من فقط مى‏خوام بگم كه اون هم آدمه.«ترلى گفت: »در اين زمينه تو خبره‏اى، مطمئناً من كه نيستم. اون هيچ وقت من رو براى رقص با خودش بيرون نبرده.«- اون هيچ وقت من رو هم براى رقص بيرون نبرده. اون از رقصيدن خوشش نمى‏آد. ميلى حرفش را تصحيح كرد: »يا اينكه خوشش نمى‏اومد.«ترلى گفت: »خواهش مى‏كنم اين وقت شب براى من ملالغتى نشو، اون تو رو با خودش بيرون برد و لابد هر كارى هم دلش خواست كرد. بنابراين هر اتفاقى هم كه افتاده باشد تو درباره اون بيشتر از من مى‏دونى.«ميلى رنجيده گفت: »عزيزم اون يك بار منو با خودش بيرون برد تا شام بخوريم، توى »بلوميل« و يك بار هم منو برد سينما، فيلم »مرد لاغر« و توى اين مدت كارى كه اون كرد اين بود كه حرف بزنه و كارى كه من كردم اين بود كه گوش كنم. و حرف‏هايش هم اصلاً عاشقانه نبود، درباره اين موضوع حرف مى‏زد كه چطور قراره كارخونه پودر لباسشويى رو تبديل به كارخونه ظروف چينى كنه و قراره طراحى‏هاى لازم رو اون انجام بده و هيچ كار ديگه‏اى هم كه شبيه تصورات توئه انجام نداد. اينا همه اون چيزيه كه من از لوئيز سى ريبنك مى‏دونم يا درباره‏اش تخصص دارم.« دستش را روى سينه‏اش گذاشت و گفت: »اگه مى‏خواى بدونى كه در چه مورد خبره‏ام بدون كه اون مورد تويى.«ترلى مثل حيوانات صدايى درآورد.ميلى گفت: »چى گفتى عزيز دلم؟«ترلى گفت: »من، چى در مورد من مى‏دونى؟«ميلى تكانى به خودش داد كه ترلى نديد.ترلى شق و رق ايستاده بود. مثل يك آدم زخم‏خورده راه افتاد. رفت طرف تلفنِ روى ميز كنار تخت. گفت: »چرا نبايد زنگ بزنم؟«با شلختگى در دفترچه تلفن دنبال شماره لوئيز. سى. ريبنك گشت، داشت با خودش درباره دفعاتى كه كارخانه ريبنك نصف شب او را از تختش بيرون كشيده بود، حرف مى‏زد.شماره را اشتباه گرفت. قطع كرد. دوباره شروع كرد به شماره گرفتن. شجاعتى كه براى چند لحظه به دست آورده بود، داشت به سرعت محو مى‏شد.ميلى از ديدن اين صحنه بدش مى‏آمد. گفت: »اون خواب نيست. امشب مهمونى داشتن«ترلى گفت: »چى داشتن؟«»ريبنك امشب يه مهمونى دارن، يا اينكه داشتن و تازه تموم شده.«ترلى گفت: »از كجا مى‏دونى؟«توى روزنامه صبح نوشته بود، صفحه اجتماعى، تازه، مى‏تونى برى از توى آشپزخانه نگاه كنى ببينى چراغ‏هاشون هنوز روشنه يا نه؟«ترلى گفت: »تو از آشپزخونه مى‏تونى خونه ريبنك رو ببينى؟«ميلى گفت: »البته، بايد سرتو يه كمى بيارى پايين و بعد بچرخونى يك طرف، اون وقت از گوشه پنجره مى‏تونى خونه‏شونو ببينى.«ترلى با تمسخر سرش را تكان داد. ميلى را تماشا كرد. و به فكر فرو رفت.بعد دوباره شماره گرفت. گذاشت تلفن دوبار زنگ بزند، آن وقت قطع كرد. حالا او به همسرش، به اتاق‏هايش و به خانه‏اش تسلط داشت.ترلى گفت: »هر وقت خانواده ريبنك كارى بكنند، تو همه چيزايى رو كه درباره‏شون توى روزنامه نوشته شده، مى‏خونى؟«ميلى گفت: »عزيزم همه زن‏ها صفحه اجتماعى رو مى‏خونن. اين هيچ معناى خاصى نداره. اين فقط يك جور كار احمقانه است كه وقتى صبح روزنامه مى‏آد همه انجامش مى‏دن، همه زن‏ها.«ترلى گفت: »حتماً، حتماً، ولى چند تا از اين زن‏ها ممكنه به خودشون بگن: من مى‏تونستم حالا خانم لوئيز. سى. ريبنك باشم؟«ترلى داشت كار بزرگى مى‏كرد؛ يعنى داشت آرامشش را حفظ مى‏كرد. داشت مثل يك پدر با ميلى برخورد مى‏كرد. پدرى كه از قبل تقصيرش را بخشيده، گفت: »بالاخره مى‏خواى قضيه اين دو تا بچه رو كه الان يه جايى زير نور مهتاب هستن جدى بگيرى يا مى‏خواى تظاهر كنى كه تنها چيزى كه بايد فكر كنيم اينه كه تصادف كردن؟«ميلى پشتش را راست كرد، گفت: »نمى‏دونم منظورت چيه؟«ترلى گفت: »تو روزى صد دفعه سرت رو خم مى‏كنى تا از گوشه پنجره بتونى اون خونه سفيد رو ببينى، بعد نمى‏دونى منظورم چيه؟ دخترمون با پسرى كه يه روز قراره صاحب اون خونه بشه يه جايى بيرون زير مهتاب هستن و تو نمى‏دونى منظورم چيه؟ تو گذاشتى موهات بريزه دور شونه‏هات و به ماه خيره شدى و حرف‏هايى رو كه بهت مى‏زدم به زحمت شنيدى، اون وقت نمى‏دونى منظور من چيه؟« ترلى سر بزرگ و شانه‏هايش را تكان داد، بعد گفت: »جداً نمى‏تونى بفهمى؟«تلفن در خانه سفيدِ روى تپه دو بار زنگ زد. بعد قطع شد. لوئيز. سى. ريبنك زير نور مهتاب ميان چمن‏ها، روى يك صندلى آهنى سفيد نشسته بود. داشت به تپه‏اى كوچك بامزه و بى‏خود زمين گلف نگاه مى‏كرد و بالا و پايين آن كه منظره شهر ديده مى‏شد. تمام چراغ‏هاى خانه‏اش خاموش بودند. فكر كرد همسرش، ناتالى، ديگر خوابيده.لوئيز داشت مشروب مى‏خورد. به اين فكر مى‏كرد كه مهتاب دنيا را قشنگ‏تر نكرده است. فكر كرد مهتاب حتى دنيا را بدتر هم كرده، باعث شده همه چيز مثل ماه، مرده به نظر بيايد. صداى زنگ تلفن و بعد قطع شدنش با حال و هواى لوئيز مى‏خواند. تلفن آن موقع شب چيز خوبى بود. يك كار ضرورى كه بايد تا وقت گل نى صبر مى‏كرد و زنگ مى‏زد. لوئيز گفت: »شبم رو خراب كن، بعد قطع كن.«غير از خانه و كارخانه پودر لباسشويى، لوئيز يك چيز ديگر هم از پدر و پدربزرگش ارث برده بود، و آن هم احساس لذت‏بخش تقلب و فساد در كارهاى تجارى بود. لوئيز هم مثل آنها با خودش فكر مى‏كرد مى‏توانسته يك توليدكننده موفق ظروف چينى يا چرخ آسياب باشد ولى نه وقت خوبى به دنيا آمده و نه جاى خوبى.درست وقتى تلفن همان موقعى كه بايد زنگ مى‏زد، دو بار زنگ زد، همسر لوئيز هم پيدايش شد. ناتالى يك دختر لاغر اندام و نسبتاً جذابِ بوستنى بود. نقش او انگار بد فهميدن حرف‏ها و كارهاى لوئيز بود و البته با عكس‏العمل‏هاى لوئيز مثل يك ماشين پيچيده، هنرمندانه، كنار مى‏آمد.گفت: »لوئيز شنيدى تلفن زنگ زد؟«لوئيز گفت: »هوم؟ آره، آها!«ناتالى گفت: »زنگ زد، بعد قطع شد.«لوئيز گفت: »مى‏دونم« به زنش هشدار داد كه اصلاً حوصله بحث كردن درباره تلفن يا هر چيز ديگرى را ندارد.ناتالى هشدار را نديده گرفت: »از خودت نپرسيدى كى ممكنه باشه؟«لوئيز گفت: نه.- »شايد يكى از مهمونا بوده كه چيزى جا گذاشته، دور و بر چيزى نديدى؟ يه چيزى كه كسى جا گذاشته باشه؟«لوئيز گفت: »نه.«ناتالى گفت: »يه گوشواره يا همچون چيزى مثلاً« يك كت نازك به رنگ آبى كمرنگ تنش بود كه لوئيز برايش خريده بود. از آن كت‏هاى قشنگى كه روى لباس شب مى‏پوشند، ولى وقتى يك صندلى سنگين آهنى را با خودش كشيد ميان چمن‏ها تا كنار لوئيز بنشيند كت تقريباً زشت به‏نظر مى‏رسيد. دسته‏هاى دو صندلى كاملاً كنار هم قرار گرفتند و لوئيز درست به موقع انگشت‏هايش را از ميان دو دسته صندلى بيرون كشيد. ناتالى نشست، گفت: »سلام.«لوئيز گفت: »سلام.«ناتالى گفت: »ماه رو مى‏بينى؟«»آره.«»فكر مى‏كنى امشب به مهمونا خوش گذشت؟«لوئيز گفت: »نمى‏دونم و مطمئنم اونا هم نمى‏دونن«. با اين حرف مى‏خواست نشان بدهد كه او هميشه تنها فيلسوف و هنرمند ميهمانى‏هايش است. بقيه يك مشت بازارى بودند. ناتالى به اين قضيه عادت داشت. آن را نشنيده گرفت. گفت: »چارلى كى برگشت؟« چارلى تنها پسرشان بود. در واقع لوئيز چارلز ريبنكِ پسر.لوئيز گفت: »مطمئناً نمى‏دونم، نيومد به من گزارش بده. هيچ وقت اين كار رو نمى‏كنه.«ناتالى كه داشت از تماشاى ماه لذت مى‏برد، حالا با ناراحتى جلوِ صندلى نشست. پرسيد »چارلى خونه است، نه؟« لوئيز گفت: چيز خاصى نمى‏دونم.ناتالى از روى صندلى به جلو خم شد. توى تاريكى شب چشم‏هايش را ريز كرد تا ببيند ماشين چارلى را مى‏تواند در سايه گاراژ تشخيص بدهد. پرسيد: »با كى رفت بيرون؟«لوئيز گفت: »با من صحبت نمى‏كند.«ناتالى گفت: »با كى بيرونه؟«»اگر با خودش نباشد، لابد با يه نفره كه تو ازش خوشت نمى‏آد.«ولى ناتالى اين را نشنيد. داشت مى‏دويد طرف خانه. تلفن داشت دوباره زنگ مى‏زد.آنقدر زنگ زد تا ناتالى گوشى را برداشت.او گوشى را گرفت طرف لوئيز. گفت: »يه مرده به نام ترلى ويتمن مى‏گه از پليساى كارخونه‏س«.لوئيز همان طور كه گوشى را مى‏گرفت گفت: »توى كارخونه اتفاقى افتاده؟ آتيش سوزى مثلاً؟«ناتالى گفت »نه. اون قدر جدى نه.« از لحن صحبت ناتالى، لوئيز اين طور حدس زد كه اتفاق خيلى بدترى افتاده. »مثل اينكه پسرمون با دختر آقاى ترلى رفته بيرون، بايد چند ساعت قبل بر مى‏گشتن. طبيعتاً آقاى ترلى نگران دخترش شده.«لوئيز پشت تلفن گفت: »آقاى ترلى؟«ترلى گفت: »ترلى اسم كوچك منه قربان، اسم كاملم ترلى ويتمنه.«ناتالى گفت: »دارم مى‏رم از تلفن بالاى پله‏ها گوش كنم«. گوشه كتش را جمع كرد و مثل مردها به‏دو از پله‏ها بالا رفت.ترلى گفت: »شما احتمالاً منو از قيافه مى‏شناسين، من نگهبان پاركينگ‏ام«لوئيز گفت: »البته كه شما رو مى‏شناسم. هم به قيافه و هم با اسم.« دروغ مى‏گفت: »خب، حالا اين قضيه پسر من و دختر شما چيه؟«ترلى هنوز آماده نبود كه برود سر اصل مطلب. هنوز داشت خودش و خانواده‏اش را معرفى مى‏كرد. گفت: »احتمالاً شما همسر منو خيلى بهتر از من مى‏شناسين قربان.« صداى كوتاه زنانه‏اى از پشت تلفن شنيده مى‏شد.براى لحظه‏اى لوئيز نتوانست تشخيص دهد كه اين صداى همسر خودش بود يا همسر ترلى؛ ولى وقتى سر و صدايى را شنيد كه نشان مى‏داد كسى مى‏خواهد تلفن را قطع كند فهميد صدا از آن طرف بوده. زن ترلى به وضوح نمى‏خواست اسمش آن وسط گفته شود.ترلى تصميم گرفته بود اين كار را بكند. بالاخره هم ترلى برنده شد، گفت: »البته شما اون رو با اسم قبل از ازدواجش مى‏شناسين، ميلى ميلدرد اوشى.«سر و صداى اعتراضى كه از طرف ترلى مى‏آمد، حالا خوابيده بود. تمام شدن اعتراض‏ها با بهت لوئيز هم زمان بود كه او به خوبى ميلى اوشى جوان و زيبا و جذاب را به خاطر مى‏آورد. سال‏ها بود كه او به فكر نكرده بود و از سرنوشتش هيچ اطلاعى نداشت.لوئيز گفت: »بله - بله، من خوب به خاطرش مى‏آرم.« نزديك بود به خاطر پير شدن، به خاطر پايان‏هاى تلخ و تكرارى كه عشاق جوان و جسور دچارش مى‏شوند، به گريه بيفتد.از موقعى كه اسم ميلى برده شده بود، ترلى توانسته بود طورى كه دلش مى‏خواهد با لوئيز. سى. ريبنك بزرگ صحبت كند. معجزه هم‏درد بودن داشت اتفاق مى‏افتاد. ترلى و لوئيز مثل دو تا مرد، مثل دو پدر با هم حرف مى‏زدند و به علاوه لوئيز داشت عذرخواهى مى‏كرد و به پسر خودش بد و بيراه مى‏گفت.لوئيز از ترلى به خاطر تلفنش به پليس تشكر كرد. گفت: كه او هم همين كار را خواهد كرد و اگر خبرى چيزى پيدا كرد بلافاصله به ترلى زنگ مى‏زند. موقع خداحافظى به ترلى گفت: »آقا«وقتى ترلى گوشى را گذاشت كاملاً سر حال و بشاش بود. به ميلى گفت: سلام رسوند. و سرش را برگرداند و ديد با هوا حرف زده. ميلى بى‏سر و صدا از اتاق بيرون رفته بود.ترلى او را توى آشپزخانه پيدا كرد، داشت روى اجاق الكتريكى جديدشان قهوه درست مى‏كرد. اسم اجاق »گلوب مستر« بود. يك صفحه كنترل هم داشت كه به گونه‏اى مضحك پيچيده بود. »گلوب مستر« يكى از رؤياهاى ديرينه ميلى بود كه حالا تحقق پيدا كرده بود. تعداد رؤياهاى ميلى كه درباره چيزهاى خوب بود و واقعيت پيدا كرده بود، چندان هم زياد نبود.قهوه، جوش آمده و سروصداى كترى را درآورده بود. با اين كه با تمركز وحشتناكى به كترى خيره شده بود متوجه جوشآمدن آن نشد. قطره‏هاى آب جوش كه اين طرف و آن طرف مى‏پاشيد دستش را سوزاند. بغضش تركيد. دستش را كه سوخته بود طرف دهانش برد و آن وقت بود كه ترلى را ديد.بلند شد تا از كنارش رد شود و از آشپزخانه برود بيرون، ولى ترلى بازويش را گرفت. با يك جور حالت سردرگم و گيج گفت »عزيزم« و با دست آزادش شعله »گلوب مستر« را خاموش كرد. گفت: »ميلى.«ميلى با نااميدى مى‏خواست خودش را از دست او بيرون بكشد. ترلى با آن هيكل بزرگش آن قدر راحت او را نگه داشته بود كه اصلاً به‏نظرش نمى‏آمد دارد زور به خرج مى‏دهد. سرانجام ميلى آرام گرفت. چهره شيرينش برافروخته و درهم شده بود. ترلى گفت: »نمى‏خواى، نمى‏خواى به من بگى چى شده عزيزم؟«ميلى گفت: »نگران من نباش، برو غصه اونايى رو بخور كه افتادن توى گودال و دارن مى‏ميرن.« ترلى رهايش كرد و گفت: »چيز بدى گفتم؟«ميلى گفت: »اوه، ترلى، ترلى، هيچ وقت فكر نمى‏كردم اين جورى اذيتم كنى، اين قدر زياد« دست‏هايش طورى كه انگار شيئى قيمتى را نگه داشته باشد، بالا آورد. بعد گذاشت آن چيز يا هر چيزى كه فكر مى‏كرد هست، از دستش بيفتد.ترلى افتادنش را نگاه كرد. پرسيد: »فقط براى اين كه اسمتو بهش گفتم؟«»وقتى - وقتى اسم‏مو بهش گفتى، يه عالمه چيز ديگه هم بهش گفتى« داشت سعى مى‏كرد ترلى را ببخشد ولى برايش سخت بود. »فكر نكنم خودتم مى‏دونستى چه چيزاى ديگه‏اى دارى بهش مى‏گى.«ترلى گفت: »من فقط اسمتو گفتم. همين.«»و تنها معنايى كه اين حرف براى لوئيز. سى. ريبنك داره اينه كه زنى توى شهر زندگى مى‏كنه كه بيست سال قبل باهاش دوتا قرار احمقانه داشته و از اون موقع تا به حال هيچ حرفى به جز همين قضيه نزده و شوهرش هم موضوع اون دوتا قرار احمقانه رو مى‏دونه و به اندازه زنش به اونا افتخار مى‏كنه. واقعاً كه!«ميلى سرش را پايين آورد و به يك طرف چرخاند و به پنجره آشپزخانه اشاره كرد. اشاره‏اش به طرف نور سفيدى بود كه از گوشه بالاى پنجره ديده مى‏شد. گفت: »اونجا، لوئيز. سى. ريبنك بزرگ يه جايى وسط اون نورهاى سفيد داره فكر مى‏كنه كه من تمام اين سال‏ها عاشقش بودم.« چراغ‏هاى سفيد خانه ريبنك خاموش شدند. »حالا لابد رفته يه جايى زير مهتاب و داره درباره اون زن بيچاره كوچولو و اون مرد بيچاره كوچولو و دختر بيچاره كوچولوشون فكر مى‏كنه.« به خودش لرزيد »خب، ما بيچاره نيستيم! يا حداقل تا امشب نبوديم.«لوئيز. سى. ريبنك بزرگ برگشت پيش ليوان و صندلى آهنى سفيدش. به پليس تلفن زده بود و پليس همان چيزى را كه به ترلى گفته بود به او هم گفت، اين كه هيچ حادثه‏اى كه از آن با خبر شده باشند اتفاق نيافتاده.ناتالى دوباره كنار لوئيز نشست. سعى كرد نگاه او را به طرف خودش جلب كند. سعى كرد كارى كند كه او لبخند مادرانه‏اش را ببيند؛ ولى لوئيز توجهى نمى‏كرد.گفت: »تو تو مادر اين دختره رو مى‏شناسى نه؟«لوئيز گفت: »مى‏شناختم.«»توى همچين شبايى ماه كامل و اين جور چيزا، با خودت مى‏برديش بيرون؟«لوئيز با تندى گفت: »مى‏تونيم تقويم بيست سال پيش رو در بياوريم و ببينيم همچين شبى ماه چه شكلى بوده، مى‏دونى، نمى‏شه از ماه كامل فرار كرد، به هر حال ماهى يك بار اتفاق مى‏افته.«ناتالى گفت: »شب عروسى‏مون ماه چه شكلى بود؟«»كامل بود؟«»هلال بود، هلال ماه شب اول.«لوئيز گفت: »زن‏ها به همچين چيزايى حساس‏ترن. اونا همه چيزو مى‏بينن.«از اينكه خودش را تند مزاج و عصبانى مى‏ديد، تعجب كرد. وجدانش داشت روى صدايش تأثير مى‏گذاشت، چون تقريباً چيزى از دوران ماه عسلش با ناتالى را به ياد نمى‏آورد.او تقريباً همه لحظاتى را كه با ميلى اوشى وسط زمين گلف گذرانده بود به خاطر داشت. آن شب ماه كامل بود.حالا ناتالى داشت چيزى مى‏گفت. وقتى حرفش تمام شد لوئيز مجبور شد از او بخواهد كه حرفش را تكرار كند. حتى يك كلمه‏اش را هم نشنيده بود.ناتالى گفت: »گفتم شبيه چيه؟«لوئز گفت: »چى شبيه چى‏ئه؟«در اينكه يك ريبنك مذكر جوان باشى - با يك كله پر باد و يك عالمه خواب و خيال و در حالى كه دست يه دختر شهرستانى خوشگل رو گرفتى از تپه بياى پايين و با هم زير مهتاب قدم بزنين.« زوركى خنديد: »بايد خيلى آسمونى بوده باشه.«لوئيز گفت: »اين طور نيست.«»آسمونى نيست؟«»آسمونى؟ هيچ وقت اين قدر احساس انسانى بودن نكرده بودم!« لوئيز ليوان خاليش را به طرف زمين گلف پرتاب كرد. آرزو كرد كاش آنقدر قوى بود كه بتواند ليوان را درست همان جايى پرتاب كند كه ميلى او را براى خداحافظى بوسيده بود.ناتالى گفت: »پس اميدوار باشيم كه چارلى با اين دختر آتشى شهرستانى ازدواج مى‏كنه. به اميد روزى كه هيچ سرد و بى‏احساسى مثل من همسر هيچ ريبنكى نشه.« بلند شد. گفت: »بهش فكر كن. اگه با ميلى اوشى خودت ازدواج كرده بودى حال هزار بار خوشبخت‏تر از الان بودى« و بعد رفت كه بخوابد.ترلى ويتمن از زنش پرسيد »كى شوخى مى‏كنه؟ اگه با لوئيز ريبنك ازدواج كرده بودى الان يك ميليون بار خوشبخت‏تر بودى.« برگشته بود سر پستش كنار پنجره اتاق خواب، پاهايش را هم گذاشته بود روى رادياتور شوفاژ.ميلى روى لبه تخت نشسته بود. گفت »نه يك ميليون برابر، نه دو برابر نه كوچكترين عددى كه فكرشو بكنى، برابر. ترلى لطفاً بيش‏تر از اين با من اين جورى حرف نزن. نمى‏تونم تحمل كنم. خيلى احمقانه است.«ترلى گفت »خب، تو خيلى رك و راست اون جا، توى آشپزخونه حرفاتو زدى و باعث شدى از اين كه اسمتو به لوئيز ريبنك بزرگ بگم واقعاً عذاب بكشيم. حالا بذار من هم رك و راست بگم كه هيچ كدوم از ما دو نفر نمى‏خواد نانسى همون اشتباهى رو انجام بده كه تو هم مرتكب شدى.«ميلى رفت طرفش. دست‏هايش را دور ترلى حلقه كرد »ترلى خواهش مى‏كنم. اين بدترين حرفى بود كه مى‏تونستى به من بزنى«ترلى لج بازتر از اين حرف‏ها بود. قيافه‏اش به سرسختى يك مجسمه شده بود. گفت: »من همه اون قول‏هاى بزرگى كه بهت دادم يادمه، همه اون حرف‏هاى گنده‏اى رو كه بهت زدم. فكر نمى‏كنم به نظر هيچ كدوممون پليس كارخونه بودن يكى از بزرگ‏ترين شغل‏هايى باشه كه يك مرد ممكنه داشته باشه« ميلى سعى كرد تكانش دهد. نتوانست. گفت: »براى من اصلاً مهم نيست كه شغل تو چيه؟«ترلى گفت: »قرار بود از ال. سى. ريبنك بزرگ بيشتر پول جمع كنم، قرار بود روى پاى خودم وايستم و پولدار شم، يادته ميلى؟ همين حرفا بود كه باعث شد با من ازدواج كنى. مگه نه؟«ميلى دست‏هايش را از دور او باز كرد. گفت: »نه.«ترلى گفت »پس به خاطر خوش تيپى‏ام بود؟«»همه اينا دليلش بودن اما از همه مهمتر چيز ديگه‏اى بود: لوئيز. سى. ريبنك بزرگ و ماه.«لوئيز. سى. ريبنك بزرگ توى رختخوابش بود. زنش هم كنارش دراز كشيده بود و ملحفه را كشيده بود روى سرش. اتاق بدون توجه به اينكه چه اتفاقى افتاده، با فريبندگى سعى داشت فضايى رمانتيك و عاشقانه بسازد.تا قبل از اين شب، هر چه كه در اتاق گذاشته بود خوشى‏هايى قاعده‏مند و عاقلانه بود. حالا به‏نظر مى‏رسيد كه ازدواج لوئيز و ناتالى به نقطه پايانش رسيده است. وقتى لوئيز او را مجبور كرد ملحفه را از صورتش كنار بزند، وقتى ناتالى صورتش را كه خيس اشك بود به لوئيز نشان داده بود، به وضوح مى‏شد به اين نتيجه رسيد. اين جا ديگر آخر خط بود. لوئيز احساس بدبختى مى‏كرد. نمى‏توانست بفهمد چطور اين قدر سريع همه چيز دارد تمام مى‏شود. گفت: »من - من بيست ساله كه به ميلى اوشى فكر نكردم.«ناتالى گفت: »لطفاً نه، دروغ نگو، توضيح نده. من مى‏فهمم.«»قسم مى‏خورم. بيست ساله كه نديدمش.«ناتالى گفت: »حرفتو باور مى‏كنم. همين هم قضيه رو بدتر مى‏كنه. كاش مى‏ديديش. هر وقت كه دلت مى‏خواست. اين جورى بهتر بود. يه جورايى از همه اين قضايا بهتر بود، از اين...«روى تخت نشست. ذهنش را جمع و جور كرد تا از كلمات درستى استفاده كند. »از اين پشيمونى وحشتناكِ توخالىِ دردآورِ مسخره.« دوباره به پشت روى تخت دراز كشيد.لوئيز گفت: »درباره ميلى؟«- »درباره ميلى، درباره من، درباره كارخونه پودر لباسشويى، درباره همه چيزايى كه مى‏خواستى و بهشون نرسيدى، درباره همه چيزايى كه به دست آوردى ولى نمى‏خواستى‏شون. ميلى و من. اين خيلى مثال خوبيه. خيلى قشنگ همه چيز رو توضيح مى‏ده.«لوئيز گفت: »من - من اونو دوست ندارم. هيچ وقت دوست نداشتم.«»حتماً يك نفر رو دوست داشتى كه فقط با اون احساس انسان بودن مى‏كردى. هر اتفاقى هم كه اون شب زير مهتاب افتاده حتماً خيلى بهتر از تمام رابطه‏اى بوده كه من و تو تا به حال داشتيم.«كابوس لوئيز وحشتناك‏تر شد چون مى‏دانست ناتالى جقيقت را مى‏گويد. هيچ‏وقت چيزى به خوبى موقعى كه با ميلى زير مهتاب بود برايش پيش نيامده بود.لوئيز گفت: »اون جا مطلقاً اتفاقى نيافتاد. هيچ اتفاقى كه بخواد مقدمه عشق باشه. ما كاملاً با هم غريبه بوديم. همون قدر كم مى‏شناختمش كه الان.«عضلات لوئيز منقبض شده بود و به سختى مى‏توانست حرف بزند، چون فكر مى‏كرد دارد چيزى را كه اهميت وحشتناكى هم داشت از خودش بيرون مى‏كشد. گفت: »من - من فكر مى‏كنم ميلى نمادى از نااميدى من از خودمه، از همه آرزوهايى كه داشتم.«رفت طرف پنجره اتاق خواب. با ناراحتى به ماه كه در حال غروب بود خيره شد. نور ماه حالا سايه‏هاى بلندى را روى زمين گلف درست كرده بود. پرچم‏ها اين طرف و آن طرف تكان مى‏خوردند ولى تشخيص جاى دقيقشان مشكل بود. اين جا همان جايى بود كه آن صحنه عاشقانه باشكوه اتفاق افتاده بود.او ناگهان چيزى را فهميد. زير لب گفت »مهتاب.«ناتالى پرسيد »مهتاب؟«»بايد اين اتفاق مى‏افتاد.« لوئيز خنديد چون توضيحى كه داشت مى‏داد بى‏نهايت ساده نبود. »ما بايد هم عاشق هم مى‏شديم. فكرش رو بكن با اون ماهى كه وسط آسمون، توى اون دنيايى كه داشتيم سير مى‏كرديم. همه اينا به خاطر ماه بود.« ناتالى نشست. حالت نشستن اين بار فرق كرده بود. لوئيز گفت: »ثروتمندترين پسر شهر با خوشگل‏ترين دختر شهر، ما كه نمى‏تونستيم ماه رو بياريم پايين، مى‏تونستيم؟«دوباره خنديد گذاشت زنش از تخت بيايد بيرون. وادارش كرد با هم ماه را تماشا كنند.»حالا وقتى فكرش رو مى‏كنم مى‏بينم بين من و ميلى واقعاً چيزى وجود داشته« سرش را تكان داد. چون همه چيز آن جا خالص و زيبا و بى‏نقص بود. زير نور مزخرف مهتاب، زنش را روى تخت برد. گفت: »تو تنها كسى هستى كه تا به حال دوستش داشتم، يك ساعت پيش اين رو نمى‏دونستم اما حالا مى‏دونم.«به اين ترتيب همه چيز روبه‏راه شد.ميلى ويتمن به شوهرش گفت: »من به تو دروغ نمى‏گم، براى چند لحظه لوئيز سى. ريبنك رو دوست داشتم. اون جا توى زمين گلف زير مهتاب انگار كه بايد عاشقش مى‏شدم، مى‏تونى اين رو بفهمى - اينكه بدون اينكه چندان از هم خوشمون بياد مجبور بودم عاشقش بشم؟«ترلى كمى به موضوع فكر كرد تا ببيند چطور ممكن است چنين حالتى رخ بدهد ولى از نتيجه فكرهايش خيلى راضى نبود.ميلى گفت: »ما فقط يه دفعه همديگر رو بوسيديم و اگه اون منو واقعاً اون جور كه بايد، بوسيده بود فكر مى‏كنم الان من خانم لوئيز. سى. ريبنك بودم.« سرش را كمى تكان داد. »چون امشب داريم همش رك حرف مى‏زنيم بذار در مورد اين موضوع هم رك باشيم، درست قبل از اينكه اون منو توى زمين گلف ببوسه، من داشتم فكر مى‏كردم كه چه پسر پولدار كوچولوى بيچاره‏اى! و اينكه چقدر مى‏تونم نسبت به يه دختر باكلاس بالاشهرى، خوشبخت‏ترش كنم. بعد منو بوسيد و من فهميدم كه عاشق نشده. كه هيچ وقت نتونسته عاشق بشه. بنابراين ازش خداحافظى كردم. براى هميشه.«ترلى گفت: »همين جاس كه اشتباه كردى.«ميلى گفت: »نه، براى اينكه نفر بعدى كه منو بوسيد، اين كارو درست همون جورى كه بايد انجام داد، بهم نشون داد كه مى‏دونه عشق چيه، حتى اگه ماهى توى آسمون نباشه و منم باهاش موندم و زندگى كردم، تا امشب.« دست‏هايش را دور ترلى حلقه كرد. »حالا همون جورى كه اولين دفعه منو بوسيدى، ببوس، منم قول مى‏دم كه حالم خوبِ خوب بشه.« ترلى همين كار را كرد، به اين ترتيب، اينجا هم همه چيز روبه‏راه شد.حدود بيست دقيقه بعد تلفن‏هاى هر دو خانه به صدا درآمد. خلاصه هر دو پيغام تلفنى اين بود كه حال چارلى ريبنك و نانسى ويتمن خوب است. به هر حال آنها هم از مهتاب تفسير خودشان را داشتند. آنها به اين نتيجه رسيدند كه سيندرلا و پرنس چارمينگ براى داشتن يك زندگى همراه با خوشبختى به اندازه بقيه شانس داشته‏اند، نه بيشتر. بنابراين تصميم گرفتند با هم ازدواج كنند.حالا خانواده جديدى به وجود آمده بود. اينكه آن جا هم همه چيز روبه‏راه خواهد بود يا نه؛ بايد صبر كرد و ديد. ماه داشت غروب مى‏كرد.

ماهی و جفتش

نو شته ی ابراهيم گلستان

مرد به ماهي‌ها نگاه مي‌كرد. ماهي‌ها پشت شيشه آرام و آويزان بودند. پشت شيشه برايشان از تخته سنگ‌ها آبگيري ساخته بودند كه بزرگ بود و ديواره‌اش دور مي‌شد و دوريش در نيمه تاريكي مي‌رفت. ديواره‌ي روبروي مرد از شيشه بود. در نيم تاريكي راهرو غار مانند در هر دوسو از اين ديواره‌ها بود كه هر كدام آبگيري بودند نمايشگاه ماهي‌هاي جور به‌جور و رنگارنگ. هر آبگير را نوري از بالا روشن مي‌كرد. نور ديده نمي‌شد، اما اثرش روشنايي آبگير بود. و مرد اكنون نشسته بود و به ماهي‌ها در روشنايي سرد و تاريك نگاه مي‌كرد. ماهي‌ها پشت شيشه آرام و آويزان بودند. انگار پرنده بودند، بي‌پر زدن، انگار در هوا بودند. اگر گاهي حبابي بالا نمي‌رفت، آب بودن فضايشان حس نمي‌شد. حباب، و هم چنين حركت كم و كند پره‌هايشان. مرد درته دور روبرو، ‌دوماهي را ديد كه با هم بودند.دو ماهي بزرگ نبودند، با هم بودند. اكنون سرهايشان كنار هم بود و دم‌هايشان از هم جدا. دور بودند، ناگهان جنبيدند و رو به بالا رفتند و ميان راه چرخيدند و دوباره سرازير شدند و باز كنار هم ماندند. انگار مي‌خواستند يكديگر را ببوسند، اما باز با هم از هم جدا شدند و لوليدند و رفتند و آمدند.مرد نشست. انديشيد هرگز اين همه يكدمي نديده بوده است. هر ماهي براي خويش شنا مي‌كند و گشت وگذار ساده خود را دارد. در آبگيرهاي ديگر، و بيرون از آبگيرها در دنيا، در بيشه، در كوچه‌ ماهي و مرغ و آدم را ديده بود و در آسمان ستاره‌ها را ديده بود كه مي‌گشتند، مي‌رفتند اما هرگز نه اين همه هماهنگ. در پاييز برگها با هم نمي‌ريزند و سبزه‌هاي نوروزي روي كوزه‌ها با هم نرستند و چشمك ستاره‌ها اين همه با هم نبود. اما باران. شايد باران. شايد رشته‌هاي ريزان با هم باريدند و شايد بخار از روي دريا به يك نفس برخاست؛ اما او نديده بود. هرگز نديده بود.دو ماهي شايد از بس با هم بودند، همسان بودند؛ يا شايد چون همسان بودند، همدم بودند. گردش هماهنگ از همدمي بود، يا همدمي از گردش هماهنگ زاده بود؟ يا شايد همزاد بودند. آيا ماهي همزادي دارد؟مرد آهنگي نمي‌شنيد، اما پسنديد بيانديشد كه ماهي نوايي دارد، يا گوش شنوايي، كه آهنگ يگانگي مي‌پذيرد. اما چرا نه ماهيان ديگر؟دو ماهي آشنا بودند. دو ماهي زندگي در آبگير تنگ را با رقص موزوني مزين كرده بودند. اما چگونه همچنان خواهند رقصيد؟ از اينجا تا كجا خواهند رقصيد؟يك پيرزن كه دست كودكي را گرفته بود،‌آمد و پيش آبگير به تماشا ايستاد و پيش ديد مرد را گرفت.زن با انگشت ماهي‌ها را به كودك نشان مي‌داد. مرد برخاست و سوي آبگير رفت، ماهي‌ها زيبا بودند و رفتارشان آزاد و نرم بود و آبگير خوش روشنايي بود و همه چيز سكون سبكي داشت. زن با انگشت ماهي‌ها را به كودك نشان مي‌داد، بعد خواست كودك را بلند كند، تا او بهتر ببيند. زورش نرسيد. مرد زير بغل كودك را گرفت و او را بلند كرد. پيرزن گفت: «ممنون. آقا.»اندكي كه گذشت، مرد به كودك گفت: «ببين اون دو تا چه قشنگ با همن.»دو ماهي اكنون سينه به سينه‌ي هم داشتند و پرك‌هايشان نرم و مواج و با هم مي‌جنبيد. نور نرم انتهاي آبگير، مثل خواب صبح‌هاي زود بود. هر دو تخته سنگ را مثل يك حباب مي‌نمود، پاك و صاف و راحت و سبك.دو ماهي اكنون با هم از هم دور شدند، تا با هم، به هم نزديك شوند و كنار هم سر بخورند. مرد به كودك گفت: «ببين اون دو تا چه قشنگ با همن.»كودك اندكي بعد پرسيد:«كدوم دو تا؟»مرد گفت: «اون دو تا. اون دو تا را مي‌گم. اون دو تا را ببين.» و با انگشت به ديواره‌ي شيشه‌اي آبگير زد. روي شيشه كسي با سوزن يا ميخ يادگاري نوشته بود. كودك اندكي بعد گفت: «دوتا نيستن.»مرد گفت: «اون، آآ، اون، اون دو تا.»كودك گفت: «همونا. دو تا نيستن. يكيش عكسه كه توي شيشه اونوري افتاده.»مرد اندكي بعد كودك را به زمين گذاشت؛ آنگاه رفت به تماشاي آبگيرهاي ديگر.